Gatunki kawy

Na świecie jest ponad 100 gatunków kawy, jednak dwa najbardziej popularne i jednocześnie stanowiące ponad 90% rynku, to arabica i robusta. Istnieją również kawy o niewielkim lub lokalnym znaczeniu, jak np. kawa liberyjska (Coffea liberica – odpowiadająca za ok. 2% globalnej produkcji kawy), Coffea stenophylla, Coffea racemosa, Coffea mauritiana czy gatunek hybrydowy Arabusta (Coffea arabusta – powstały z krzyżówki Arabiki i Robusty), używany głównie do produkcji kaw rozpuszczalnych).

Fot. 88 Graines

 

Gdzie uprawiana jest kawa?

Aby uprawa kawowca była możliwa, należy zapewnić mu optymalne warunki do rozwoju. Obszary, na których znajdują się plantacje wspomnianych wyżej gatunków tworzą tzw. „pas kawowy” (ang. Coffee Belt) i jest to obszar występujący pomiędzy Zwrotnikiem Raka i Zwrotnikiem Koziorożca. To właśnie tam panują idealne warunki klimatyczne, w których zarówno Arabica, jak i Robusta czują się najlepiej. Wpływają na to żyzne gleby (zwłaszcza wulkaniczne), duża ilość opadów gwarantująca większą wilgotność oraz wysokie nasłonecznienie. W każdym regionie występują jednak inne warunki, klimat i sposoby uprawy, co sprawia, że kawy różnią się między sobą smakiem, aromatem i kwasowością, a ponieważ wymagania dotyczące warunków upraw obu gatunków się nieco odmienne, to Arabica jest uprawiana głównie w Brazylii, Kolumbii, Etiopii, Indonezji, Gwatemali, Ugandzie, czy Meksyku, a wśród głównych światowych producentów Robusty wyróżnia się kraje, takie jak: Wietnam, Indonezja, Uganda, Malezja, Indie, Tanzania, Tajlandia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Kamerun czy Filipiny.

 

Fot. 88 Graines

 

Jak rozróżnić Arabicę od Robusty?

Krzew Arabiki może dorastać do wysokości 5 m, zaś Robusty może być nawet dwa razy większy. Robusta, czyli kawa kongijska rośnie też szybciej niż kawa arabska, wcześniej owocuje i jest bardziej odporna na zmiany klimatu, choroby oraz szkodniki. Ziarna Arabiki są podłużne, z rowkiem w kształcie litery “S”, a ziarna Robusty - okrągłe i z płaskim  rowkiem. Co jeszcze je różni i jakie są ich cechy charakterystyczne?

 

Arabika - co to znaczy?

Coffea arabica to botaniczna nazwa rośliny, znanej także jako kawa arabska lub po prostu Arabica, która odpowiada za ok. 70% produkcji kawy na świecie. Wywodzi się z Etiopii, Jemenu oraz północnej Kenii, jednak dzisiaj jest głównie produkowana w krajach Ameryki Południowej. Jej ziarna cenione są przez kawoszy na całym świecie dzięki złożoności bukietu smakowego. Mają one słodszy, delikatniejszy smak, w porównaniu do Robusty. Charakteryzuje je również wyższa kwasowość, dzięki pojawiającym się nutom owocowym. Bogaty smak oraz aromat tego gatunku przyczynia się do jego popularności, zwłaszcza jeśli chodzi o kawy z segmentu Speciality. Zawartość kofeiny jest jednak niższa niż w Robuście, jest to ok. 1,0 - 1,5%. 

 

Jak uprawiać Arabicę?

Jeśli chodzi o uprawę, to optymalna średnia roczna temperatura wynosi między 16 a 24 stopnie Celsjusza. Rośnie ona zdecydowanie wyżej niż Robusta, na wysokości 800 – 2500 m n.p.m. Ziarna Arabiki są bardzo wymagające w uprawie, ponieważ są mało odporne na niesprzyjające warunki klimatyczne, przez co jej cena również jest wyższa. Powyższe zmienne muszą zostać absolutnie spełnione, aby uzyskać najwyższej jakości owoc krzewu kawowca tego gatunku. Jeśli chodzi jednak o sam kształt ziarna, jest ono lekko podłużne, płaskie, z rowkiem układającym się w literę „S”. Zawiera więcej tłuszczy oraz cukrów, niż Robusta, jednakże posiada aż 44 chromosomy, co czyni ją bardzo złożoną. Dodając do tego różnice wynikające z obróbki czy profilu wypalenia, jej smaki i aromaty mogą być bardzo różnorodne – od orzechowych, przez korzenne, kakaowe, aż po owocowe, a nawet kwiatowe nuty. To czyni każdą z nich wyjątkową.

 

Fot. 88 Graines

 

Robusta - co to?

Coffea canephora pochodzi z Afryki, z terenów należących do Ugandy, Konga i Gwinei. Z tych regionów Robusta powędrowała do Indii, Indonezji, Brazylii czy Wietnamu, gdzie dziś jest w głównej mierze produkowana. Jest kawą zdecydowanie łatwiejszą w uprawie niż Arabica, dzięki dużej odporności na niesprzyjające warunki atmosferyczne czy różne choroby, drobnoustroje lub pasożyty, co sprawia, że jest też tańszym surowcem. Wynika to przede wszystkim z mniejszej liczby chromosomów, ale również dużej zawartości kwasu chlorogenowego i kofeiny, której jest w niej prawie dwukrotnie więcej niż w ziarnie Arabiki – ok. 2,5%. Są to naturalne substancje, które chronią przed działaniem różnego rodzaju szkodników, a tym samym pozwalają na większe plony. Plantacje Robusty znajdują się na wysokości poniżej 800 m n.p.m., gdzie średnia roczna temperatura osiąga 22-30 stopnie Celsjusza. Jej krzewy potrafią osiągać dwukrotnie większe rozmiary od krzewów Arabiki – nawet do 10 metrów. Samo ziarno jest zazwyczaj okrągłe, niewielkie, z prostym rowkiem. Jej smak jest dużo intensywniejszy od Arabiki, jest też jednocześnie mniej złożony. Charakteryzuje ją wyższa gorycz oraz cierpkość, ale Robusta ma też swoje atuty, które sprawiają, że sięgają po nią palarnie z całego świata. Robusta gwarantuje zazwyczaj bogatszą cremę na kawie, dlatego często stanowi dodatek do Arabiki, nadając tak powstałej mieszance intensywności, niwelując kwasowość i budując “kawową piankę”. 

 

Arabica vs Robusta - co wybrać? 

Koniec końców, wszystko sprowadza się do gustów smakowych, które są indywidualne. Każdy ma inne preferencje i docenia inne walory - to właśnie one powinny decydować o wyborze. Warto jednak zwrócić uwagę na opis dostępny na opakowaniu kawy, na którym powinna się znaleźć informacja, czy jest to 100% ziarno danego gatunku czy może jednak mieszanka, a potem próbować i testować.

Fot. 88 Graines